Zoeken
  • jamievangogh

De schoonheid van imperfectie

Op vakantie vind ik het heerlijk om in de natuur te zijn. Bergen, kliffen, groene vlaktes, meren, de zee en wilde dieren; het blijft me altijd enorm intrigeren. In natuurlijke omgevingen kom ik niet alleen tot rust, maar ik word er ook creatief van. Als kind kon ik al genieten van dauw op het gras op een zonnige lentedag, van harde regen op de ramen, sneeuw op de daken en van de wind. Ik ben vast niet de enige die zo kan genieten van natuur. Maar hoe komt het dat we zoveel connectie voelen met de natuur om ons heen? Voor zo’n vraag is er geen eenduidig antwoord te bedenken, maar ik heb hier wel zo mijn eigen idee over. De natuur lijkt een soort unieke schoonheid te bezitten. Natuur is onvolmaakt, natuur verandert en natuur heeft een bepaalde vorm van magie. En dat is volgens mij precies de reden dat we het zo prachtig vinden.


De schoonheid van de natuur om ons heen is goed te beschrijven vanuit een eeuwenoude Japanse levensfilosofie: Wabi-Sabi. De Japanse taal heeft, zoals veel andere talen, bijzondere termen die alleen in die taal een logische en heldere betekenis hebben. Dat soort woorden zeggen veel over de cultuur waarin het woord gebruikt wordt. Omdat dit soort woorden zo tekenend zijn voor één taal en cultuur zijn ze moeilijk te vertalen naar een andere taal. Toch ga ik proberen Wabi-Sabi zo goed mogelijk te omschrijven.

Wabi-Sabi wordt gezien als de schoonheid van imperfectie. Wabi-Sabi: “Alles wat onvolmaakt, veranderlijk en incompleet is, bezit ware schoonheid, want dan lijkt het op de natuur.” Wabi staat voor eenvoud: leven in het nu; Sabi staat voor schoonheid die komt met de tijd. Het leert je om ieder moment te waarderen en tevreden te zijn. Het toelaten van imperfectie en verandering is daarbij het uitgangspunt.


Ergens vind ik het niet zo vreemd dat we een term als Wabi-Sabi niet terug vinden in de Nederlandse taal. Al was er wel een Nederlands woord voor, dan waren we er tegenwoordig volledig vervreemd van geraakt. Soms lijkt het alsof we in de Nederlandse maatschappij continue streven naar perfectie; en wanneer iets niet perfect is, dan hebben we gefaald. Op zich is het geen probleem om iets goed of perfect te willen doen. Het onvermogen om te kunnen accepteren wat imperfect is en niet perfect zal worden is het probleem. De eigenschap om altijd te streven naar perfectie noemen we perfectionisme, het tegenovergestelde van Wabi-Sabi.


Perfectionisme wordt in sommige gevallen gezien als een goede eigenschap. Het komt regelmatig voor dat mensen tijdens een sollicitatie aangeven dat perfectionisme één van hun positieve eigenschappen is. Ook wordt door sommige coaches, psychologen of andere hulpverleners onderscheid gemaakt tussen gezond en ongezond perfectionisme. Wat mij betreft is perfectionisme in ieder opzicht ongezond. Perfectionisme mag zeker niet vergeleken worden met goede eigenschappen als zorgvuldigheid, nauwkeurigheid, accuratesse, doorzettingsvermogen of gedetailleerd zijn. Perfectionisme is veel meer dan dat; het is een overmatige, excessieve drang om perfectie te bereiken en geen fouten te maken. Het perfecte beeld wat iemand nastreeft is vaak onrealistisch en het niet bereiken van dat beeld is daardoor het gevolg; we falen.

Perfectionisme kan zich in twee richtingen ontwikkelen. Aan de ene kant kan een perfectionist zichzelf zo veel druk opleggen om perfectie te bereiken, waardoor er nooit genoeg is. In dit geval zal ieman zijn prestaties continue onder de loep leggen en nauwelijks tevreden zijn met wat er bereikt wordt. Aan de andere kant kan een perfectionist kiezen om bepaalde zaken te vermijden of uit te stellen, omdat het toch niet perfect kan worden. Er is dan sprake van angst om fouten te maken, waardoor er juist geen actie ondernomen wordt. Uitstelgedrag, faalangst, een gejaagd gevoel, stress en continue gevoel van druk zijn kenmerken van perfectionisme. Een perfectionist is niet (snel) tevreden met het behaalde resultaat, mag geen fouten maken van zichzelf en denkt dat hij even veel waard is als zijn prestaties. Als het doel uiteindelijk niet bereikt wordt, omdat perfectie niet haalbaar is, kan het perfectionistische gedrag frustratie, stress, angst, vermoeidheid en zelfs overspannenheid en burn-out tot gevolg hebben. Dat deze eigenschap ongezond is lijkt me inmiddels duidelijk.


Toch is het streven naar perfectie iets wat we aangeleerd krijgen in onze samenleving. Vanaf jongs af aan gaan we naar school om te leren. We willen als mens vooruitgang boeken en ons zelf ontwikkelen. Iedereen doet dit op zijn eigen niveau en tempo. Maar wat gebeurt er als we tijdens het leren fouten maken? Leren we eigenlijk van het maken van fouten of leren we van wat er al goed gaat? Wat voor gevoel geeft het maken van fouten? Wordt het maken van fouten beloond of bestraft? Hoe gaan we individueel om met eigen gemaakte fouten? En hoe worden gemaakte fouten door andere beoordeeld?


Ik denk dat we in onze samenleving te streng zijn. Te streng voor onszelf, te streng voor onze kinderen en te streng voor onze vrienden en familie; niet alleen op het gebied van schoolprestaties, maar ook op gebied van werk, in onze sport en in hoe we onze kinderen opvoeden. Fouten worden te vaak bestraft en te weinig gebruikt als leermoment. We ervaren een negatieve emotie na het maken van een fout en dat is volgens mij helemaal niet zo logisch als het lijkt. Als we het denkbeeldige, onrealistische perfecte plaatje wat we in ons hoofd hebben niet kunnen bereiken, is het maken van fouten logisch. Maar als we leren te accepteren dat er niks in onze wereld perfect is en alles continue verandert, dan zorgt het maken van ‘fouten’ voor energie, creativiteit en uiteindelijk voor vooruitgang.


Gelukkig kunnen we als mens dingen (af)leren. Om een ongezonde eigenschap als perfectionisme af te leren, moeten we leren om fouten te maken. Pas als we ‘fouten’ leren te waarderen kunnen we het dichtst in de buurt komen van de imperfecte schoonheid van onze natuur. Diezelfde natuur waar we rust in vinden op een mooie vakantiedag. Het is niet dat ik Wabi-Sabi zo mooi vind klinken of dat ik volledig begrijp wat het betekent, maar wat zou ik trots zijn om een woord als Wabi-Sabi in mijn taal te kunnen gebruiken. Een woord wat laat zien dat imperfectie mooi is en ‘fouten’ nodig zijn om te ontwikkelen, dat zou toch één van de mooiste woorden van de Nederlandse taal zijn?

22 keer bekeken0 reacties