Zoeken
  • jamievangogh

Het stresssysteem, een oeroud mechanisme.

Bijgewerkt: 18 nov 2020

Na 20 minuten fietsen kom ik aan bij de Hogeschool Rotterdam, waar ik al een aantal weken een avondcursus volg. Ik ben licht bezweet door de warme nazomertemperatuur, maar nog niet natgeregend. Gelukkig! Het zou namelijk gaan onweren. Ik pak mijn laptop uit mijn tas, sla hem open en ineens schiet er een angstige gedachte door mijn hoofd. HET DAKRAAM STAAT NOG OPEN! Ik kan er nu zelf niks meer aan doen, maar mijn lijf verandert van licht bezweet naar klam, mijn hartslag schiet omhoog en ik onderneem actie. Ik pak direct mijn telefoon om mijn huisgenoot te waarschuwen en kan desondanks mijn zweethanden nog razendsnel typen. Geen paniek, het dakraam was al dicht. Loos alarm!

Het inbeelden van dit soort situaties is niet iets bijzonders. We doen het dagelijks vanuit onze gedachtes. Maar waarom denken we eigenlijk? Is er een reden dat we ons dit soort dingen inbeelden, die uiteindelijk niet kloppen? Is dit bij onze verste voorouders al zo geweest of is het iets van deze tijd? Dat laatste lijkt niet zo te zijn. Een logische redenering vanuit de wetenschap is dat de eerste mens al gedachtes had. De eerste gedachte van de mens lijkt te maken te hebben met onze drive om te overleven. Om gevaren op tijd in te zien en om dus te overleven is het logisch dat we als mens dingen vanuit eerdere ervaringen kunnen inbeelden in een soortgelijke situatie: het denken.

In een oeroude situatie is het ontiegelijk belangrijk geweest om op tijd in te beelden dat het geritsel in de struiken of een vage schim een leeuw kon zijn. Door te kunnen denken aan een leeuw en het gevaar vervolgens in te zien, zonder de leeuw daadwerkelijk te hebben gezien, begon de adrenaline door het lichaam van onze voorouder te stromen, de bloedvaten naar spieren verwijdden, de pupillen vergrootten en de hartslagfrequentie nam toe. Klaar voor actie. Klaar om te vechten, of in dit geval de beste optie, klaar om te vluchten. In zo’n situatie was het niet belangrijk of het geritsel echt een hongerige leeuw was of slechts een bange egel. Onze voorouder zat inmiddels al veilig in een boom, toen hij/zij opmerkte dat er inderdaad een egel de bosjes uit kwam lopen. De adrenaline in het bloed nam af, de bloedvaten naar de spieren vernauwden en de hartslagfrequentie nam af. Better safe than sorry!

De lichamelijke reactie die in beide bovenstaande verhalen (over mijn dakraam én over het vluchten voor een leeuw) wordt beschreven is bijna identiek. Het is namelijk de stressreactie die werd aangesproken. Door het ervaren van een stress gevoel, komt er een hele snelle lichamelijke reactie op gang om tot actie te kunnen komen. Die reactie wordt ook wel de vecht- of vluchtreactie genoemd. Onbewust is ons stresssysteem door middel van een combinatie van zintuigelijke waarnemingen, gedachtes en eerdere ervaringen continue op zoek naar mogelijke gevaren. Door dat stresssysteem blijven we in balans en hebben we al zo lang kunnen overleven. Een probleem is dat dit stresssysteem in onze huidige maatschappij aan alle kanten kraakt en piept. Het is uit balans en verouderd.


Het grootste probleem van het moderne stresssysteem is dat onze gedachtes vaak de oorzaak zijn voor het ervaren van stress en de daarop volgende vecht- of vluchtreactie. Onze gedachtes staan niet meer (continue) in verbinding met onze zintuigelijke waarnemingen, maar kunnen zo maar ineens opkomen. Er komen steeds meer gedachtes per dag in ons op en de gedachtes worden alsmaar abstracter. Zonder de verbinding met onze zintuigelijke waarnemingen zorgen de abstracte gedachtes steeds vaker voor een onterechte aanzet van de vecht- of vluchtreactie.


Eigenlijk is het niet eens zo gek dat ons stresssysteem deze veranderingen niet aan kan. Laten we het eens in perspectief zetten tussen de eerste voorouders (vluchtend voor een leeuw) en onszelf (druk makend over een regenbui)! De moderne mens (Homo Sapiens) loopt ongeveer 200.000 jaar op de aarde rond. Ongeveer 5000 jaar geleden ontstond het eerste geschrift, waardoor onze taal een stuk complexer werd. We konden nu nadenken over het verleden en de toekomst. 575 jaar geleden werd de boekdrukkunst uitgevonden, die onze taal verspreidde over de wereld en het vermogen tot inbeelden vergrootte. Ongeveer 120 jaar geleden kwam er de film en iets later televisie. 37 jaar geleden kwam daar het internet en daarbij de mobiele telefoon bij.

In zo een korte tijd kwamen er ontiegelijk veel prikkels bij, werden we intelligenter, werden we gedwongen om vaker na te denken en werd onze verbeelding alleen maar groter.


En het stresssysteem bleef radeloos en primitief achter, overbelast door de vele prikkels en "mogelijke" gevaren.




112 keer bekeken0 reacties

Recente blogposts

Alles weergeven