Stress

Het tweesnijdende zwaard van onze prestaties

Stress

Wat is stress?

Stress is een veel gebruikt begrip in onze huidige samenleving. Iedereen weet hoe het is om stress te ervaren. We kennen allemaal het gevoel van stress en vaak weten we ook wel welke dingen ons gestrest laten voelen. Het woord 'stress' wordt in veel verschillende situaties gebruikt. Stress lijkt zelfs een koepelwoord geworden wat gebruikt wordt in enorm veel situaties. Het is niet meer uit ons woordenboek weg te denken. Voordat we bespreken waar stress op de lange termijn toe kan leiden, is het goed om te weten wat stress precies is.

Het woord 'stress' betekent 'spanning' of 'druk', als we het letterlijk uit de Engelse taal vertalen. Het woord 'stress' wordt ten eerste vaak gebruikt om een heftig belastende situatie of periode aan te duiden, zoals een examenperiode of een belangrijk gesprek op werk. We gebruiken dan termen als examenstress, werkstress of relatiestress. Dat soort (in)spannende situaties zijn eigenlijk meer de aanleiding of oorzaak tot stress. We noemen die situaties de stressoren: hetgeen wat de stress opwekt. 

Een andere manier waarop de term stress veel gebruikt wordt, is om het persoonlijke gevoel te beschrijven bij het ervaren van stress. 'Ik heb stress' of 'ik voel me gestrest' zijn veel voorkomende uitingen van stress. Hetgeen wat we voelen als er stress aanwezig is, zou ik zelf eerder het stressgevoel noemen. De sensaties en gevoelens die we bij stress ervaren kunnen per persoon en afhankelijk van de situatie enorm verschillen. Het stressgevoel is eerder een direct gevolg van stress.

Bepaalde situaties (stressoren) kunnen dus de stress veroorzaken, waarna we een veranderd gevoel kunnen ervaren (stressgevoel). Het lichamelijke proces wat daar tussen zit, is wat stress is. Stress is de lichamelijke reactie die opgang komt bij het ervaren van een stressor (spannende situatie), die het stressgevoel tot gevolg heeft. Stress kan naar mijn mening het best gedefinieerd worden als een aantal biologische en psychologische mechanismen die op gang komen naar aanleiding van een reële of vermeende bedreiging van ons lichamelijk of psychisch evenwicht.

Stress is dus:

  • Een mechanisme wat op gang komt om ons te beschermen van bedreiging van binnenuit en buitenaf

  • Een lichamelijk proces met een combinatie van biologische en psychologische processen

  • Een manier om onszelf in evenwicht te houden

  • Noodzakelijk om te overleven

Hoe werkt stress?

Als ik over stress praat, doel ik voornamelijk op de lichamelijke reactie van biologische en psychologische processen bij een mogelijke bedreiging voor ons als persoon. Deze reactie wordt vaak de stressreactie of stress respons genoemd. De stressreactie is een oeroude reactie om in geval van nood in leven te blijven. Het wordt in veel literatuur dan ook terecht de vecht- of vluchtreactie genoemd. 

Maar hoe werkt die vecht- of vluchtreactie? Denk eens aan een levensbedreigende situatie waar onze voorouders vaak genoeg mee te maken hadden. Na wat geritsel in de bosjes zie je een hongerige leeuw voor je. Natuurlijk breekt er paniek uit en vlucht je zo snel mogelijk de dichtstbijzijnde boom in. Dat moet zo snel mogelijk gebeuren om te kunnen overleven. 

Onze zintuigen nemen de leeuw waar en sturen dit naar onze hersenen. De hersenen (h)erkennen het gevaar en zetten direct de vluchtreactie in gang. Verschillende hersengebieden gaan aan het werk. Er komt ontiegelijk snel adrenaline vrij en iets later cortisol. 

Adrenaline:

  • Komt direct vrij bij stress

  • Verhoogt de hartslag

  • Verwijd de bloedvaten naar de skeletspieren

  • Versnelt de ademhaling

  • Verwijd de pupillen

Cortisol:

  • Komt langzamer op gang dan adrenaline

  • Verhoogt de bloedsuikerspiegel

  • Zorgt voor het vrijkomen van energie

  • Is ontstekingsremmend

Deze hormonen zijn dus van groot belang in zo'n situatie. De leeuw verdwijnt na een tijdje en gaat op zoek naar een andere prooi. Het gevaar is geweken en de oorzaak van de stressreactie is verdwenen. Vervolgens komt cortisol via het bloed binnen in onze hersenen. Daar zorgt cortisol ervoor dat de stressreactie wordt geremd en de rust weer terugkeert. De ademfrequentie en hartslag dalen weer, we worden minder alert en de energiehuishouding komt in balans.

Chronische stress

Je zou kunnen zeggen dat een juiste dosis aan stress in het lichaam gedurende een dag gezond is. Het is nodig om te overleven en in balans te blijven. Een bedreigende situatie van een leeuw in het wild komen wij tegenwoordig niet meer tegen. In ons huidige leven zijn er steeds meer prikkels, hebben we meer gedachtes en rust er psychosociaal gezien wat meer druk op onze schouders. Niet alleen levensbedreigende situaties kunnen een oorzaak voor stress vormen. Ook kunnen bedreigingen in ons sociale leven dezelfde reactie aanwakkeren. Dat is ergens ook heel handig: de stressreactie zorgt er namelijk voor dat we alert zijn en beter presteren. Denk weer aan een examenperiode of een belangrijk gesprek op werk. We hoeven dan wel niet te vechten of vluchten, maar we zijn wel alerter en kunnen beter nadenken onder invloed van een beetje stress.

Helaas is net als met veel andere dingen een overschot aan stress juist gevaarlijk voor ons lichaam. Als stress langer aanhoudt en ons uiteindelijk ontregelt, kan stress juist een oorzaak zijn van veel lichamelijke klachten. Waar stress aan de ene kant nodig is om te overleven en een matige dosis gezond is, kan het aan de andere kant destructief zijn en ons lichaam langzamerhand kapot maken. Als stress langer aanhoudt noemen we het chronische stress of langdurig ontregelende stress.

Bij chronische stress is ons lichaam continue in actie. Er blijft energie vrijkomen om door te kunnen gaan en hetgeen waar we mee bezig zijn vol te houden. Tijd voor herstel en opbouw in het lichaam is er bij chronische stress niet. Chronische stress kan voor veel vervelende gezondheidsbeperkende symptomen zorgen. 

Lichamelijke symptomen en tekenen bij chronische stress:

  • Verhoogde spierspanning

  • Overmatig zweten

  • Vermoeidheid

  • Overgevoelig voor (pijn)prikkels

  • Problemen met spijsvertering 

  • Verzwakt immuunsysteem

  • Verhoogde bloeddruk

  • Negatief effect op overgewicht

  • Slaapproblemen

Psychische symptomen bij chronische stress:

  • Gejaagdheid

  • Concentratieproblemen

  • Geheugenverlies / vergeetachtigheid

  • Stemmingswisselingen

 

Chronische stress is een grote risicofactor in veel voorkomende ziektes in onze maatschappij:

  • Hart- en vaatziektes

  • Diabetes type II

  • Obesitas

  • Depressie

Tot slot zorgt chronische stress steeds vaker voor overspannenheid en burn-out.

Stressgebonden pijn- en uitputtingssyndromen

Chronische stress kan het hele stresssysteem uit balans brengen. Dit heeft directe negatieve gevolgen voor onze gezondheid, zoals hierboven te zien is. Daarnaast is chronische stress een grote risicofactor in het ontwikkelen van veel voorkomende chronische ziektes:

  • Hart- en vaatziektes

  • Diabetes type II

  • Obesitas

  • Depressie

Wanneer het stresssysteem uit balans raakt kan het voor nog meer problemen zorgen. Het stresssysteem kan door langdurige stress overbelast raken. Door chronische stress verbruiken we enorm veel energie, is er geen ruimte voor herstel en worden andere lichamelijke systemen, zoals het spijsverteringssysteem en het immuunsysteem, geremd. Naast deze negatieve gevolgen gebeurt er nog iets bijzonders. Zodra onze hersenen via de bloedbaan cortisol herkennen, gaan verschillende hersengebieden het stresssysteem remmen om in venewicht te blijven. Bij een overbelast stresssysteem zijn deze hersengebieden uitgeput en wordt de stressreactie minder goed geremd. Zo ontstaat er een negatieve spiraal.

Het kan ook zijn dat het stresssysteem niet voldoende op een bedreiging of belasting reageert. Dan hebben we te maken met een onderbelast stresssysteem, waardoor de stressreactie minder snel wordt aangezet. Meer en meer wetenschappelijk onderzoek geeft aan dat een underdrive van het stresssysteem net zo ongezond kan zijn als een overdrive van het stresssysteem. Hormonen zoals cortisol en adrenaline die bij stress vrijkomen zijn niet alleen belangrijk voor de stressreactie, maar ze zijn ook nodig voor andere belangrijke processen in het lichaam. Een mindere werking van het stresssysteem en de bijbehorende hormonen kan dus een negatief effect hebben op ons immuunsysteem en andere lichamelijke processen. Een balans van het stresssysteem is dus noodzakelijk voor onze gezondheid. 

Er zijn zelfs aanwijzingen in de wetenschap dat een chronische overbelasting van het stresssysteem kan resulteren in een onderbelasting van het stress systeem. Of er nu een overdrive of underdrive van stress aanwezig is, het brengt beide vervelende gevolgen met zich mee. Het vervelendste en meest voorkomende probleem wat zich veel voordoet bij een verstoord stresssysteem is dat mensen zich uiteindelijk volledig uitgeput voelen. Bij de veel cortisol raakt de energie op, bij te weinig cortisol komt er te weinig energie vrij. 

Chronische stress kan zorgen voor vervelende symptomen; het vergroot het risico op chronische welvaartsziektes; en het kan ons lichaam volledig uitputten. Er zijn steeds meer mensen die lijden aan relatief onbekende pijn- en uitputtingssyndromen. Al dit soort syndromen hebben afhankelijke kenmerken ten opzichte van elkaar, zoals de locatie en de aard van de lichamelijke problemen. Maar er is ook enorm veel overlap, zoals extreme vermoeidheid, pijn en verminderde levensvreugde. Voor al dit soort syndromen zijn er steeds meer aanwijzingen dat stress één van de voornaamste oorzaken is:

Stress gebonden pijn- en uitputtingssyndromen:

  • Burn-out

  • Chronische vermoeidheidssyndroom (CVS)

  • Fibromyalgie

  • Prikkelbare darmsyndroom (IBS)

  • Multiple chemisch overgevoeligheidssyndroom (MCS)

  • Post-whiplashsyndroom

  • Repetitive strain injury (RSI)

Ontstressen

Het stresssysteem kan overbelast of onderbelast zijn en dit kan veel heftige klachten veroorzaken. Chronische ziektes, aandoeningen of syndromen worden vaak beschouwd als onoplosbaar. Zodra dit soort ziektes, aandoeningen of syndromen aanwezig zijn voelen mensen zich vaak aan het lot overgelaten. Als de oorzaak daadwerkelijk een over- of onderbelast stresssysteem is, dan is er licht in de tunnel. 

 

Ons lichaam en onze hersenen zijn namelijk plastisch en ons stresssysteem dus ook. Dat betekent dat het kan veranderen, in positieve en negatieve zin. Het stresssysteem is trainbaar én het is mogelijk om de stressreactie te remmen. Tegenwoordig worden er steeds meer manieren aangeboden om tot stressvermindering te komen of te leren omgaan met stress. Van stresscoaches en burn-outcoaches tot mindfulness-, meditatie- en ontspanningsoefeningen.

 

Eén ding is zeker: het is van groot belang voor onze gezondheid om aandacht te besteden aan stress. Neem gerust contact op als je hulp wilt bij dit ingewikkelde proces. Hieronder de eerste tips!

Stressmanagement

Leren omgaan met jouw persoonlijke stressoren is één van de belangrijkste aspecten bij het verminderen van stress. Zodra je de oorzaak herkent, erkent en actie onderneemt om de oorzaak weg te nemen boek je het eerste resultaat.

Tijdens mijn behandelingen richt ik veel aandacht op stressmanagement door:

  • Wat levert mij stress op?

  • Waarom levert het mij stress op?

  • Hoe kan ik dit veranderen?

Ontspanning

Het automatisch gestuurde deel van ons zenuwstelsel is verdeeld in het gaspedaal (stresssysteem), wat voor actie zorgt en het rempedaal wat voor opbouw en herstel zorgt. 

Ontspanning is een manier om de stressreactie te remmen. Er is geen gouden standaard om te ontspannen. Ontspannen is voor iedereen anders en het vinden van rust en herstel is daarom een persoonlijke zoektocht. 

Samen op zoek naar de rem.

Leefstijl

Om uit de negatieve spiraal van chronische stress en de daarbij horende pijn- en uitputtingssyndromen te komen is een gezonde leefstijl het beste medicijn. 

 

Een opbouw naar een gezondere leefstijl kan hersengebieden positief beïnvloeden en het overbelaste stresssysteem remmen.

 

Belangrijkste leefstijlfactoren

  • Beweging

  • Voeding

  • Ontspanning & slaap

  • Creativiteit

  • Sociale contacten

Jamie van Gogh

Beukelsweg 79B2

3022GG, Rotterdam

  • LinkedIn Social Icon
  • Google Places
  • Instagram

Contact